31.12.11 Krääften

Foto vun Günter Weber

Allerhilligen bün ik wedder Angeln gahn. För uns is dat ja nich unbedingt en Fierdag. De Evangelischen gahn an Reformatschoonsdag in'e Kark. Up miene lütten Fischen fölen doch glatt twee groote Häkte rin.

Schon as sei an't Äuwer legen, heff ik tau mi seggt: "Günning, dat weeren de letzten Hääkt in disse Saisoon. Sei sitten nau all ganz vull Laich." Een Angel harr ik noch mit eenen Worm up Grund liggen. Ik töög de Angel rut. Dor sitt doch enen Krääft an! Hei harr sich woll vergaloppeert.

Nee, ganz so gaut weer hei nicht. Ok nich so groot. Hei schnappte aver ok mit de Schier na mi. Ik heff ehm wedder rinschmeten.

Dor fööl mi in: Wat hebbt wi doch so in de Föfftiger Johr dor, wo de grote Landgraben in de Tollens fleiten deit, veel Krääften fungen!

End Mai — orrer weer dat al Beginn Juni —, denn weer de beste Tiet. Ut 8 mm Rundiesen hebbt wi uns richtige Stäkers maakt.
Wi bröchten en groot Zinkwann vull Krääft avends mit na Huus. Nich bloots eenen Avend.

Tollense. Foto Erell/wikimedia commons

Wi hebbt de Schieren un dat Achterdeil afbroken. Dat Fleesch wöör ruthåålt. Beten Solt streugten wi rup. En Schiev Swattbroot geev dat dortau. So wat Fienes gifft dat hüüt nich miehr. So af un tau geev dat ok noch en Sülfstbrennten tau de Krääften.

In'n Mai in dit Johr bün ik noch an'e Tollens un den Landgraav weest. Up de Tollensbrüüüch heff ik stahn un an de schöne Jugendtiet in Klempenow an de Tollens dacht.

24.12.11 En Wiehnachsmann mit Hoosten

As uns beiden Deerns lütt weern, keem de Wiehnachtsmann Hilligavend jümmers
op en besünnere Oort to uns. Männichmol ganz modern mit en Heevschruver. Dormit lannt he nau op uns Hoff. — Doch, dat kunn he! Un he wörr jümmers grood verkeuhlt un harr en dullen Hoosten. He keem jeedeen Hilligavend luut hoostend de Trepp hooch. Uns Kinner harrn bannig veel Mitleed mit den Wiehnachtsmann. Eenmol hebbt se en Tüüt mit Hoostenbonbons för em op de Komood leggt.

Beide Deerns müsst, solang bit de Wiehnachtsmann wedder weg weer, tosomen in ehr Kinnerstuuv teuven. Se dörvt em nich sehen, denn he wull nich, dat se ok hoosten möten. Jo, dat hebbt se ok insehn. Ik heff solang mit mien Deerns in de Kinnerstuuv luert. Ehr Vadder dörv em sehn — ik ok, ik müss den Wiehnachtsmann jo de Döör opmoken, un ehr Vadder hett em denn wedder no ünnen to sien Heevschruver bröcht. Ut de Fenster dörvt uns Döchter ok nich kieken, wenn he wedder affeuhrt — dat müch de Wiehnachtsmann nich! Aver se hebbt em hört, as he keem un as he wedder güng.

As dat liesen wörr, segg ik to uns beiden seuten Deerns: "Nu mol gau, loopt mol snell to'n Fenster, villicht seht ji em jo doch noch!"— Aver jümmers weer he nich mehr to sehn, sonn Schiet aver ok! Aver Hauptsook, he hett vele gode Gaven för se dorloten. Se wörrn ja ok jümmers oordig ween!

Villicht kümmt jo de Wiehnachtsmann düt Johr to lütten Kinner wedder mit sien Sleden, de vun eddeln Rendeerten trocken warrt. Dormit kann he ok vun Himmel sweven. Or he kümmt op en ganz annere Oort, he hett jo so veel Möglichkeiten. Un dat is goot so!

18.12.11 Dat Nikolausgeschenk

Dor leevte mal en junge Buersfru in Freesland. De weer al in junge Johr'n Wittfru woorn. All snacken ehr to, se sull doch wedder heiraden. Aver se wull nix dorvun weten. Se harr Bang, dat de Heiratskandidaten blots vun ehr Geld un den Buernhoff anlockt wöörn un nich vun ehr blagen Ogen!

Se bearbeid den smucken Hoff alleen mit enen ruhigen un toverlässigen jungen Knecht, de wat jünger weer as se. Se much em geern un kunn ok kuum ahn em utkamen. Dat keem sowiet, dat se em egentlich heiraden müch. Aver wi sull se em dat bibringen?

Se as Fru kunn em doch nich fragen un he leet sik nix anmarken. Nich, dat he nich wull, aver wi kunn he as Knecht üm de Buersfru warven? Dat kunn in düss Gegend nich angahn. Un so passeer nix.

Wedder keem de Dezember in't Land. De Buursfru keek den Knecht so'n beten schelmsch an un meen, he sull doch sien Holtschooh an den Kamin stellen. Dat kunn ja ween, dat de Nikolaus wat för em harr.

De Knecht höll nix dorvun. Aver de Buersfru snack so lang up em in, bit he nahgeev. Se weer ja amenn sien Herrin. So kemen de Holtschooh vör den Kamin.

As he an annern Moorn för en Tass Tee in de Köök keem, harr he al allens vergeten. Dor stünn de Buersfruh bannig verlegen mit enen knallroden Kopp barfoot in de veel to groten Holtschooh vör em.

Se brukte nix mehr to seggen, he harr se verstahn. Acht Weken later weer he de Buer!

14.12.11 Dat Lege an Wiehnachten

Wiehnachten is wunnerbor! Wat hebbt wi uns freut — de hele Adventstiet hendörch!
Un denn weer't endlich sowiet: De Hillig Avend weer dor!

Man denn —— an'n eersten Fierdag, denn müssen wi na Oma un Opa na Landkirchen. Nich, dat wi Oma un Opa nich lieden müchen, nee, dat weer dat nich. Tante Luise harr ok jümmers feine Saken för uns kaakt un backt. Ok gegen Vetter Jakob un Kusine Lisa weer nix intowennen. Un Unkel Max harr sik jümmers wat utdacht, wo he uns mit "up'n Arm nehmen" kunn. En Johr hett he uns vertellt, dat de Rosinen in den' Wiehnachtskoken, den wi graad eten, dat de Rosinen egentlich Schaapsprummeln weern; he harr de sülms up de Schaapskoppel för dissen Koken sammelt.

Nee, dat Lege weer, wi müssen weg vun uns Wiehnachtsstuuv, vun unsen Dannenboom, wi müssen weg vun uns Speeltüüg, vun uns niegen Böker, vun de Blick-Dampmaschin, de Vadder wedder trechtklütert harr, vun dat niege Bett för mien Popp. Wo oft harr ik ehr nu al dat niege Nachthemd antrocken un to Bett bröcht. Man nu müssen wi uphollen mit't Spelen, nu müssen wi na Oma un Opa. Wi föhren mit de Inselbahn na Landkirchen un eerst avends in'n Düüstern kemen wi wedder an't Huus.
Süh, un dat weer dat Lege an Wiehnachten, dat wi an dissen Dag nich to Huus blieven dörven. ———

Alpdroom Broder un Süster...?

So heff ik vertellt, as ik al lang sülms Grootmudder weer. Un dor keem miteens Kusine Lisa ut ehren Sessel hooch: "Wat", reep se empöört, "för juuch sall dat leeg west sien? — Nee, un noch mal nee! För juuch weer't nich leeg, för mi weer dat veel, veel leger! Wat hett dien lütt Broder jümmers för'n Chaos in mien fein Poppenstuuv anricht! Allens reet he dörch'neen, de lütten Poppenkoken un Poppen-Semmeln eet he up, mienen Bunten Töller plünner he, allens faat he an! Ik segg di dat: En Grugel weer mi dat, all Wiehnachten wedder, en richtigen Grugel, wenn ji kamen sünd, du un dien Broder!"

Dat heff ik nich wüß. Un dit is je nu — dücht mi — dat Leegste vun allens: För Lisa weer't 'n Grugel, för mienen Broder un mi weer't 'n Grugel. Man nie nich hebbt wi dor en ehrlich Woort över snackt.

4.12.11 Nadia un Lydia

As ik lütt weer, dor weer achter uns' Huus en Baracken-Lager, dor wahnen in'n Krieg Ukrainer in. De müssen bi uns arbeiten. Up de Lokomotiv', bi mienen Vadder, dor fohren Nadia un Lydia as Heizer. Un ik mutt seggen, dat is 'n swoor Stück Arbeit för'n Fru.

An Lydia is mi ganz dull in Erinnerung bleven, dat se den' ganzen Mund vull vun sülvern Tähn harr. Lydia kunn ok 'n beten Düütsch. Se hett dortomalen al in Russland Germanistik studeert.

Man — wi Kinner dörven jo nich mit de Utlänner snacken, man jo nich. Un de Ukrainer dörven dat ok nich mit uns. Mudder harr jümmers veel Angst üm mienen lütten Broder un üm mi, dat wi uns nich to dull mit de "frömden Minschen" afgeven. Mudder kunn dor bestraaft för warrn, sä se.

Na Fieravend füngen de Ukrainer jichtens an to singen. Dat geiht mi hüüt noch dörch un dörch, wenn ik dor an denken do. So schöön un so trurig un so wiet un deep weer ehr Singen.

Un denn keem Wiehnachten.

De höltern Höhner — bit hüüt in Ehren hollen. Klick up tau'n Vergröttern!

Wokeen maakt hüüt sowat noch vun Hand? — Dat Kaleidoskop

Nadia un Lydia schenken mienen Broder lütte höltern Höhner, de up en Holtplatt picken kunnen. De harrn de Ukrainer sülms schnitzt.
Un ik, ik kreeg so'n lütt Papprull, un wenn ik een Oog tokneep un mit dat anner Oog dörch de Rull keek, denn kunn ik vele bunte Figuren sehn. Dat weer en to un to schöön Speelwark.
Hüüt weet ik natüürlich, dat dat en Kaleidoskop weer, dat de beiden Kriegsgefangenen för mi maakt harrn. Wi hebbt nu dat Johr 2011. Man disse lütte Papprull, de heff ik jümmer noch.

Nadia, de harr enen Zettel dor mit bi leggt, un dissen Zettel, den' heff ik hüüt ok noch:

As de Krieg to End weer, dor besöchen Nadia un Lydia uns in uns' Huus. Se schenken uns Kinner Schokolaad. Mien lütt Broder, de ja bet dorhen blots Kriegsjohren beleevt harr, de keek dat brune harte Tüüg an un fraag ganz verdattert:
"Das is Schokolade??"
He harr noch nie nich welk to sehen kregen.

4.12.11 De Marmelodenköök

Nee, anner Johr do ik dat nich mehr. Ik will nich wedder so veel Marmelood koken. Ward doch blots an anner Lüüd verschenkt.
För mi is düt Johr noch noog in'n Keller. An düsse Wöör hebbt mien Kinner mi jüst denken holpen.
Ober, dat ward jümmer anners.

Wenn de Erbeertiet kümmt, denn juckt mi dat al. N'poor Glöös, de will ik doch moken.
Denn koomt Johannsbeern, Stickelbeern un Himbeern. Blots n'poor Glöös, nich mehr.
Mien Nober hett een Boom mit Mirabell'n. Wullt Du nich'n poor plücken. Bruukst gor nich op de Ledder, kannst so henlangen. Weern gor nich veel, ober 17 Glöös Mirabellenmarmelood. Mmmh, bannig lecker.

Een Dag röppt uns Dochter an: "Ik heff twee Ammer vull Plummen plückt un utsteent. Kannst Du dor Marmelood vun koken?"
Kloor ik, mook ik, ward blots 28 Glöös.

In unsen Goorn wasst Wiendruven. Schöön geel un en ganzen Barg. Wat mook ik mit soveel Wiendruven? Natürlich lecker Gelee, ward man blots 21 Glöös.

Annern Dag weern wi in de Masch. Mit de Fru vun dat Buerncafe heff ik öber all de Marmelood snackt. Se sprüng glieks an: "Möögt Se ok Quitten? Nehmt Se doch een Ammer vull Quitten mit, de sünd düt Johr besünners scheun."
Goot, dat ik keeneen leddig Glas mehr heff. Nee, ik nich mehr.
Anner Johr mook ik överhaupt keeneen Glas Marmelood, wiel de Keller noch vull is.

Düsse Week bün ik to'n Koffie inlodt. Ik kööp keen Rückelbusch, ik goh in'n Keller un hol een Glas Marmelood un een Glas Gelee un nehm dat anstatt Blomen mit.

Wenn ik öber Winter oftins inlodt warr, mutt ik anner Johr villicht doch noch wedder bi un Marmelood koken. Mook ik ok heel geern.

13.11.11 Dat beste Ies

Wi hemm den Grosch nie ümmer hadd.

Ik heff tellt. Bi den Italiener. 21 Sorten Ies weern inne Edelstahlbecken. Vun Vanille bet Schocko. Heff ik tauseihn, so lütt Kugeln op dat Hörnchen. Tachentig Eurocent een Ies.

Nee, nich, dat wi dar achter in Meckelbörg-Vörpommern ut denn Wind wasten. Ha, wi harrn sünndags ok schon Ies. Dunnemals wast ja in fast jedes Dörp en Molkerei. In't Näwerdörp wast ok een Molkerei.

Denn Meister dor heit Albert Kaldruweit. Hei käm van Ostpreußen un hett da in "eijner Meierei jelernt, das beste Eis zu machen", sä hei ümmer. Hei wier ok ümmer ganz stolt, wenn wi em glöövten, dat beste Ies weer ümmer in "Gumbinnen" maakt worrn. Hei keem so af Mai inne Dörper met sien Rad un den lütten Hänger dorachter. Up denn Hänger stünnen twee Melkkannen. De wasten in twee Säck verpackt, in de ok noch Iesstangen wasten. So bleef dat Ies duurhaftiger.

Wenn Kaldruweit keem, denn bimmelte hei mit so ein groot Bimmel, de angeevlich vun en Unnerseeboot vun den Düütschen Kaiser stammen schull.

So hett dat denn utseihn, wat wi för een Groschen kreegen van Kaldruweit.

De dicken Burren kämen ok met en groot Schöttel, haalten Ies för alle an den grooten Disch. Meestens harr hei ja Fruchties. Hei meente jümmer "wejen der Jesundheit". Hüüt weiten wi, dat dat Ies an billigsten hertaustelln weer.

Sünndags güngen wi ümmer inne Kark. Jedenfalls inne Konfirmatschonstied. Uns Oma hett uns ja den Grosch för den Klingelbüdel geven. As wi den nu rinnschmeeten harrn, was dor nix mier mit Ies vun Kaldruweit.

Ik sall dat ja nu bichten. In de Tiet vun Mai bet August kreeg de Klingelbüdel vun unsen Pastur Beyer vun mi nix. Min Groodmuder harr mi säker inne ewige Verdammnis schickt, wenn sei dat tau weiten kreegen harr.

Dor möt ik an dinken, as ik so junge Deerns bi den Sünnenschien seihn heff.

8.11.11 Drüppelminna

De Bosauer Drüppelminna. De Hahn wiest na vörn. Klick up tau'n Vergröttern!

Lore vertell vun en "Drüppelminna". Lore stammt vun hier baben, is denn in 't Bergisch Land verslagen worrn.
"Weetst du, wat en Drüppelminna is?", hett se mi fraagt.
"Nee," heff ik seggt, "dat weet ik nich." Un dor is Lore anfungen to vertellen.
En Drüppelminna (orrer Dröppelminna) is en Kaffeepott, de ut Metall (Zinn, Sülver) is un de statt ene Tülle enen lütten Hahn hett.
De Drüppelminna steiht bi en "Bergisch Kaffeetafel" mirrn up 'n Disch.

En richtig Bergisch Kaffeetafel fangt an mit Korinthen-Roggenplatz. Natürlich weet ik nich, wat Roggenplatz is, man Lore seggt, dat is so 'n Ort Rosinen-Stuten. Du nimmst en Schiev Roggenplatz, smeerst dor Botter rup, dor över — je na Smack — Honnig orrer Marmelaad, un babenup kümmt fingerdick Melkries, de dorto noch mit Zimt un Zucker bestreut warrt.
As nächsten Gang warrt Waffeln eten.
Un de dritte Gang besteiht ut en Stück Swartbrot, dat mit Botter besmeert un mit Quark beleggt warrt.
Denn warrt Brezel braken un eten.
Wokeen nu noch mag, kann Zwieback hebben un Wust orrer Schinken.

De Bosauer Drüppelminna. Klick up tau'n Vergröttern!

De hele Tiet steiht de goot füllt Drüppelminna up 'n Disch. Se is de "Königin" up de Tafel. Du bruukst blots dien Tass dor ünner schuven, den lütten Hahn updreihen un dat bruun Beleven löppt — orrer drüppelt — in dien Tass. De Kaffee mütt goot stark sien. He dörv nich mit to veel Water verdorven warrn, anners is dat en Beleidigung för de Drüppelminna, seggt Lore.

Ik meen nu, dat ik so 'n Drüppelminna mal in en Museum sehen heff — blots dor hett se "Kranjes-Kann" heten. Un Lore seggt, dat kann angahn, denn hoochdüütsch sall de Naam för dissen aparten Kaffeepott "Kranenkanne" sien.

Man hüüt, wi seten in Bosau in en Hotel direkt an'n See un eten Forellen, dor leet ik miteens de Gabel dalsacken, sprüng up vun'n Stohl un leep dwars dörch't Lokal. De fründlich Kellnersch keem achterherlopen: "Was ist denn, Frau Nissen?"
Ik wies up de Fensterbank.
"Ja," sä se, "das ist ein Samowar."
"Nix Samowar! Dat is en Drüppelminna!" Ik kunn't kuum glöven, dor stünn ene Drüppelminna. Hier bi uns in'n Norden!

Wat heff ik mi freut.

So schön weer't in Bosau

16.10.11 Kantüffeln sammeln op en Gootshoff

Mien Mann vertellt mi nüülich Dööntjes ut sien Kinnertied. He harr as lütten Jung in de Harvstferien op en groten Gootshoff bi de Kantüffel-Oornt mitholpen, üm so sien Daschengeld optobetern. Dat geef nich veel, dörtig Penn.

Fief Stünnen wörr he mehrsttiet to Gang, dor kreeg he twee Mark un fofftig. De groten Jungs kreegt fofftig Penn, se hebbt blots de Körf leert. De Acker wörr bannig lang för so en lütten Jung. De Gootsverwalter harr en groten Zirkel ut Holt to'n Uteenannerklappen. He stick den Zirkel in Bodden, dreih em üm, mook een Slag, dat weer de Zirkelslag. All twee Meter sleugh de Gootsherr en Plock in de Eer rin, üm den Acker optodelen.

Twee Jungs hebbt jümmers de Kantüffeln tosomen afsammelt un in en Korf geven. De vullen Körf wörrn vun de groten Jungens utkippt. De Gootsherr föhr jümmers mit den Kantüffel-Roder rüm. De Roder hett de Kantüffel in de Heuchde sleudert.

No dat Sammeln wörr dat Kantüffelkruut tosomeneegt un överall verdeelt Hupen mookt. Biem Eegen harrn se noch vele lütte Kantüffel funnen. Nu keem ok noch wat Scheunes: Se hebbt Füer ünner de Hupens mookt, de Kantüffeln, de se noch funnen hebbt, wörrn in de Gloot leggt un goort. Mit en Stock or mit de Hannen wörrn denn de goden Kantüffeln ruthollt.

Mien Mann seggt, se hebbt bannig goot smeckt, over se harrn achteran en swatte Snuut un swatte Hannen.

16.10.11 De Draken

Mien Mann harr as Jung keen Geld, sik en Draken to käupen. Klever, Band un düür Papier ok nich. Jo, dat wörr meerstendels överall so. Ideen müsst her, denn sülven is de Jung!

Papier: en groten Bogen bunt un dünn Papier köst domols twintig Penn. Holt: He hett den Discher froogt, op he em nich Drakenliesten schenken kunn. De Discher wörr ok mol een Jung, harr en godes Hart un hett se em würklich schenkt. Bänner: Harr he sik överall tosomensnurrt. Klever: Tjää, Mehl un Woter tosomen reuhrt geeft en Mehlkliester af!

Over de Schiet wull nich richtig kleven, he müsst jümmers fast den Dumen ropdrücken, bit dat Tüüch endlich hölt. Wat weer he glücklich, wenn he sik mol en Tuuv Klever käupen kunn! Dor klevt dat beter mit, over dat harr noch duert, bit dat so wiet weer.

Nu hett de Draken een scheunen lang Steert — un Ohren. Oh, wat funn he sien Draken scheun. Op de Wieschen hett he bi goden Wind de Draken stegen loten. Mit slechten Bännen is de Draken vun Wind afdrifft. Denn müss he wedder sien Draken söken un em wedder trechtmoken, un dat scheune Speel füng wedder vun vörn an.

Hüüttodoogs sünd de Draken wohre Wunnerwarken — scheun, over ok bannig gefährlich, wieldat se jümmer sneller, goot to'n Lenken un grötter warrt. Dor hürt al en Könner dorto, de mit düsse Lenkdraken ümgohn kann. Mookt over förwiß nau so veel Spooß as freuher, as mien Mann noch en Jung weer.

Hebbt Se ok freuher en Draken hatt, or sogor sülven buut? Ik meen, uns Kinnertiet weer ok scheun!

18.9.11 Schooltüüt

Ik heff ene Fründin! Avers nich wiederseggen!
Kennen lehrnt hebbt wi uns up en groot Geburtsdagsfier mit bannig veel Lüüd. Mi dücht, ehr weer dat so en beten langwielig, se hett sik ümkeken un denn is se bi mi landt. Se is blond un hübsch, se hett mi wat vertellt, ik heff ehr wat vertellt, Märken un so. Denn hebbt wi mit'nanner sungen, "Hänschen klein", "Alle meine Enten", allens, wat ik noch kennt heff. Un se hett mi vertellt, dat se Marietta heet. — Hübsch, nich?

"Marietta" steiht groot op de Tüüt. De Deern kann denn ja wull nüms anners ween!

Un nu is se in de School kamen! Ik heff en Photo vun ehr kregen. Se steiht dor mit en bunt Kleed un mit de Schooltüüt, de meist so groot is as se sülven.
Wat löppt de Tiet.

Anneke kreeg ganz nadenkern Ogen, as se dat Schooltütenbild ankeek. Un denn keem Anneke in'n Gang: An dat Bökerbord ran un dat olle Fotoalbum rutsöcht, beten dor in rümblädert und denn:

Wokeen harr dacht, dat düsse fidele Deern...

"Hier, kiek, dat is mien eerst Schooldag." Dor stünn se vör ehr Öllernhuus, se harr en Schört ümbunnen, Zöpp mit Schläufen up den Kopp, un se harr ene grote Schooltüüt in'n Arm. Ene feine Deern.

...un düsse eernsthaftige Jung mal en Poor warrn wöörn?

Ja, un denn heff ik so en beten nadacht, bün ik in mienen Keller stegen un heff in miene ollen Fotos rümsöcht. Un ik heff dat funnen, dat Photo vun mienen eersten Schooldag. Ik stah vör de Matthäi-Kirch. Mudder hett mi richtig rutputzt. En lütte Mütz up den Kopp, 'n Antog an mit enen witten Kragen un — en grote Schooltüüt in'n Arm.

Man, wat is dat lang her. Ik kreeg enen Ränzel un en Broottasch, wi harrn noch de Schiefertafeln un den Griffel. Dat geev enen Schoolhoff för de Deerns un enen för de Jungs. Dor twischen weer en Muur. Jungs un Deerns tohoop, dat güng doch nich.

Dat is hüüt allens anners worrn, ganz anners. Man de Schooltüüt — de höört jümmers noch dor to, as Marietta mi dat wiest hett.
En beten is doch nableven ut de olle Tiet.

Man woso sünd de Schooltüten vundaag sösskantig?
De runden Tüten vun fröher weern doch veel beter!

21.8.11 Ulenspegel

Dat gifft ene nie Breefmark. Nee, ik meen nich de för Loriot orrer för Heinz Erhardt. Ditmal is Ulenspegel an de Reeg. Dat warrt seggt, dat för fiefhunnert Johr to 'n eersten Mal över em un siene Geschichten wat druckt worrn is, un dat is doch en Grund för en Breefmark, nich?

Foto Hans Weingartz/Wikimedia Commons

Begraben liggt he — sall he liggen — in Mölln. Sien Sarg steiht hochkant in de Kuhl, heet dat. Un hier bi uns in Lübeck wull he den Ratskellermeister bedregen, Wien mit Water mengeleern. Dat harr he sik so dacht, man so enen richtigen Lübecker an de Nääs rümföhren, dat hett nich klappt. He hett noch Glück hatt, dat de Lüüd hier so fründlich sünd, anners harrn se em upbummelt.
Un mi dücht, verdeent harr he dat en poormal.

Wat hett he allens anstellt! He weer Bäcker un he weer Schooster, he weer Snieder un Beerbrauer un Smidt. He hett goot eten un nich betahlt. He hett den König bedragen un de Preesters un ok lütte Lüüd. Lehrnt hett he gor nix, wull he nich, dorbi hett sien Mudder sik veel Möh geven mit ehren Jung. Anner Minschen argern, Dummtüüg maken, dat kunn he goot. He hett keen Broot backt, dorför hett he Spijöök maakt mit dat düre Mehl. Ut dat Ledder för de Schoh hett he Kööh un Swien rutsneden.

Bedregen un de Lüüd wat vörmaken, dor hett he wat vun verstahn. He hett sik jümmers wedder dörchschummelt, hett jümmers wedder Glück hatt. Wi lacht hüüt över siene Geschichten — man, sünd de to 'n Lachen?

Nu keek Anneke mi över de Schuller.
"Wat reegst du di up över so olle Streiche. So wat geev dat fröher. Dat is doch lang vörbi. Hüüt sünd de Lüüd klook, de weet Bescheed, de gaht na School, de lehrnt wat. Un disse Oort Minschen, de uns Ulen un Meerkatten verköpen wüllt, de up dat Seil rümdanzt, de gifft dat hüüt doch gor nich mehr. Orrer — fallt di welk in?"

14.8.11 Weten
Weizen, Triticum durum

Hüüt weern wi över Land. Överall sehgen wi Weten-Feller. Wat för 'n Anblick! Un wat fallt mi allens in, bi den Anblick.

Wo geern sünd wi as Kinner in 't Kornfeld strömert. De Halme weern so hooch, wi weern nich mehr to sehn. Dat Problem weer blots de Kornhex, de na Omas Vertellen in 't Kornfeld leevt, ene rode Zippelmütz up 'n Kopp hett un uppasst, dat wi Kinner nich in 't Kornfeld gaht.
Hüüt kaamt mi de Halme fix wat körter vör. Natürlich bün ik ja ornlich wat grötter worrn, man ik heff mi vertellen laten, dat de Buurn den Weten so zücht hebbt, dat de Ähren up enen korten Halm wassen doot.

Fröher — in de Oorntiet, wenn de Hocken up 't Feld stünnen — denn muchen wi to un to geern dor rin krupen. Dat hett piekt! Överall! Man wi krupen dor jümmers wedder rin. Bi 't Versteken-Speel weer 't de reine Tofall, wenn wi in so 'n Hocke funnen wörrn.
Ik kann 't rüken, wenn ik dor an denk.

Un denn: Elkeen Johr, wenn de Weten to 'n eersten Mal meiht wörr — wenn anmeiht wörr —, denn wörrn Kröpeln (ut Branddeeg, de in Fett utbackt warrt) backt un up 't Feld bröcht. Disse Kröpeln müssen deftig sien, de müssen satt maken. Dat weern de "Feldkröpeln". Un dor müssen jümmers bannig grote Mengen vun backt warrn, denn up 'n Hoff weern so an 20 Helpslüüd in de Oorn. Un wenn de all 'Kröpeln satt' kregen...

Un denn müssen wi ja "twischenföhrn". Dat heet, wi seten up 't Peerd un sünd jümmers vun Hocke to Hocke mit Peer un Wagen föhrt. De Garben wörrn uplaadt un wieder na de nächste Hocke, Garben upladen, hen na de nächste Hocke...

Nu — vör poor Daag — weern wi in Eutin to de Festspele. As wi nachts mit uns lütt Auto na uns Quartier föhren, dor sehgen wi en riesengroot gespenstisch Deert up 't Feld. Dat lüüch, dat beweeg sik, dat brumm, dat stoff... En Meihdöscher weer noch togangen.
Wat de wohl ok Kröpeln up 't Feld bröcht kriegt?

Un denn: Bi 't Oornkranzbinnen legg Oma Johr för Johr en lütt Wetenkorn in ehre Hand un denn vertell se uns de Geschicht vun dat "Wetenkorn", dat starven mütt, wenn nieg Leven dor rut keimen sall. Se vertell dat as en Märken. Hüüt weet ik natürlich, dat dit en Glieknis — en Bild — för 't Uperstahn vun 'n Dood is ut't Niege Testament (Johannes 12, Vers 24).

Ja, dit allens — un noch veel mehr — is mi infullen, as ik hüüt vör en Wetenfeld stünn.

17.7.11 De Duft vun Seep

Wenn ik as Kind bi uns to Huus en Döör vun 'n Wäscheschrank upmaakt heff, denn keem mi jümmers en wunnerfien Duft in de Nääs. Na Lavendel, Blomen, na Seep, na...
Un wenn ik mi denn — seggt wi mal — en Handdook ruthaal, denn kunn 't passeern, dat dor en Stück goot rüken Seep mit rutfüll. Ja, un so is dat denn wohl kamen, dat ik to un to geern gode Seep in miene Schränke un Kommoden legg.

Ik höör noch uns Dochter: "Nee", sä se, "mien Mudder un Seep! Dat is en Thema för sik. Een kann sik gor nich vörstellen, wo se överall Seep henpackt: mank ehre Lievwäsch, mank Handdöker un Betttüüg, mank ehre Wullsaken, sogoor mank wullen Socken. Ja, ik heff al mal in elkeen Tasch vun ehre Wintermantels je en Stück goot rüken Seep funnen. Un as mi mal en Poor wullen — sülms knütt — Handschen dalfullen, dor klöter dat so gediegen. Ik trock de Handschen uteneen un rut keem en lütt Stück Seep!"

"Un wat glöövst du", füll nu mien leef Mann in de Seep-Reed mit in, "wat dat jümmers för en Theater is, wenn ik segg "Anneke, wi bruukt mal wedder en nieges Stück Seep". Denn steiht se vör all ehre Sepenstücke un kann sik nich dörchringen, vun wat för en Stück se sik nu trennen sall. Se överleggt un överleggt un vertaagt toletzt den Entsluss up morgen. Eerst wenn ik tehmlich energisch en Stück Seep inforder, eerst denn rückt se en Stück vun ehre Schätze rut!"

So un ähnlich snackt mien Familie vun mienen "Sepenfimmel", as se dat nöömt. Un se findt dissen Fimmel bannig to 'n Lachen. Un ehr Lachen — ehr Unverstahn — deit mi richtig weh.

För mi is dat nämlich ganz natürlich, dat ik Seep mank all uns Tüüg legg, mien Nääs mag dat geern, wenn goden Duft ut de Schapp un Schuuf ströömt, un de Motten möögt dat nich, tominnst bün ik dorvun övertüügt, dat se dat nich möögt. Un de drütte Grund: Dat weer doch al jümmers so, al bi mien Mudder, bi mien Grootmudder...!

Ik bün nu an' t Överleggen, wat ik uns Dochter Seep schenken sall, to elkeen Fest, to elkeen Gelegenheit, jümmers Seep! Denn kann se ok anfangen disse duften Stücke mank ehre Saken to packen, mank Lievwäsch, Handdöker un Betttüüg, mank Wullsaken un in de Taschen vun ehre Wintermantels un Wulljacken...

1.6.11 Mien Opa un de Krabben

"Frrrrrische Büüüsumer Krrrrabben!"
Man kunn em al vun wieden grölen heuren,
uns Fisch-Höker Willi mit sien olen Dreerad-Auto
keem dörch uns Stroot feuhren.
Mien Oma snappt sik de grote Blickschöttel,
streekt sik noch gau över's Hoor,
bunn sik en niege Schört üm
un leep ielig to Stroot.
Uns Fisch-Höker Willi stünn an sien Dreerad-Auto
un harr all Hannen vull to doon,
jo, — he kunn bannig goot mit de Huusfruuns ümgohn.
Mit en vulle Schöttel keem denn mien Oma wedder trüch.
Nu swöögt mien Opa in sien Krabbenglück, — hmmm,
frische Büsumer Krabben, — dat weer mol wat Godes,
wat wi all geern mücht.
Wi wüssen ok al sien Sprüch:
"Nu fangt man gau an, denn jeedeen Krabb mutt eerstmal
meuhselig utpult warrn. —
Ik wies nu jüm nau, as dat geiht,
de Steert mutt dreiht
un de Kopp trocken warrn! —
Een Krabb op den Teller, een op mien Tung,
jo, dat höllt mi gesund un jung!"

Mien Grootvader kunn goot Krabben pulen,
ganz förwiß, —
doch no en Tiet weer op sien Teller — nix!
Dörch ehr Brill seh mien Oma streng mien Opa an;
he smüüstert se achtersinnig an un sä:
"Nu mutt ik eerstmal preuven,
op ji ok al ornlich puult hebbt, — doch, ja, süht goot ut!"
Un wupps, — harr he vun jeedeen Teller gau
en poor Krabben klaut!
Wi hebbt uns Opa nich mehr truut!
Mit solkeen Grappen bröcht he uns
over doch toletzt to'n Lachen.

6.3.11 Wedder tohuus

No föftig Johr in New York City
koom ik trüch in mien Öllernhuus
in Neddersassen.

Dat is nu en modernes Tweefamilienhuus
mit Leitungswooter,
inbuute Heizung in jedet Zimmer
un en digitale Fernsehschüttel op’n Dach.
Door sünd keen Swien, de fauert wern mööt,
keen Keih, de molken wern mööt,
un keen Eier, de man sooken mütt.

Mien Hauptopgoof is,
för mien Broder,
sien lüüt Kinner
un mi
jeden Dach
to kooken.

Un Mondach Obend
is jümmer noch
plattdütsche Obend.
Wi sitt vor’t Radio,
dreiht datt no NDR
un hört Plattdütsch.

De Seelen von mien
verstorbenen Öllern,
mien Grootöllern
un söss utwanderte Geschwister
sünd alle woller dor.

Wilhelm Busch, Kaat

27.2.11 De Been vun Dolores...

Peter Alexander is nich mehr op de Welt. Ik heff em seh’n, achter de Kulissen, un veele annere ok. Vico Torriani, Hildchen Knef, Ida Ehre, Horst Frank, Karel Gott un, un, un.

Ik weer en Tietlang bi de Hamburger Kasinogesellschaft op dat Gelände vun Studio Hamburg in Tonndorf. En Blick op de „Bretter, die die Welt bedeuten“. Mit Ida Ehre dröff ik Middageeten. Dat weer för mi dat Non plus Ultra. Bi ehr weer ik ganz stumm (sowat gifft dat). Dat Eeten heff ik ganz vergeten.

Horst Frank mit siene „stahlblauen Augen“. Wi hypnotiseert weer ik vun düssen Blick un heff freewillig Deenst an’n Tresen mookt. Bi Benno Hoffmann gung dat groff to. Nich so bi Karel Gott. De smeuk, un ik weer för den Kiosk indeelt (de Kollegen wussen jo Bescheed). Sien Stimm, sien Blick – ne obers ok. As in’n Droom heff ik vun achtern vun de Tonbank de Glimmstengels langt un em dorbi in de Oogen keken.

Wi harrn ok twee Italieners inne Köök. De hebbt den ganzen Dag sungen un dorbi Wotteln un all dat anner Greuntüch tweifiedelt. Obers gegen Vico Torriani weern de en Flop. Bi en Gala droff ik em enen Präsentkorv in de Hannen drücken. Mamma mia, ik heff mi dree Doog nich wuschen.

Un denn Peter, „Peter der Große“. Op’n Flur, boben bi uns Büro, is he jümmers hen un her lopen un hett sik „insungen“. Opfladuust för de Sendung weer he al. Dat blaue Rüschenhemd, de Hoor fein mit Spray, Make up un de Lackschöh = allens allerbest. Dreiht hebbt se oft bit Middernacht. „Herr Alexander, kommen Sie bitte noch einmal von rechts“, un dat villicht so twintig Mol.

Ik heff Peter denn wedder in de Cafeteria seh’n. Annern Morgen Klock acht. — Ik heff em binoh nicht wedderkennt, un sien Hildchen Schnurrdiburr weer ok nich bi em. Gläuvst du, dat Mannsminsch kunn alleen Koffi un Rundstück op’t Tablett stellen? De Koffiemoschien hett he ankeken as’n Ufo. Un Geld harr he ok nich dorbi. Dat weer för mi so as de Blick achter de Kulissen. So mannicheen Film heff ik mi in’t Kino nich mehr ankeken. Köhlschapp ut Styropor, Wohnstuuv un Bett ok blots de Hälft usw.

Ik bün noher gor nich mehr in de Studios bi’n Dreh dorbi west.

Wenn Drehsluss weer un de grote Fier stunn an, dennso weern alle Mann an Bord un in de Köök flogen nich de Tassen, ne ok mol en Lachs un’n Schöttel mit Salot. Un wehe, de Döör güng op un dat Parfait vun de Patissiers weer noch in’n Oben!!!!!

Stünnenlang kunn ik noch vertellen. Wer weet, bi en Lesung?

16.1.11 Faatdook

Ik heff ene olle Fründin — Irmchen is ehr Naam —, de wahnt in Blankenese. Se is al wiet över 80 Johr olt, man dat is jümmers en groot Vergnögen, mit ehr to telephoneern. Kortens hebbt wi mal wedder mit'nanner snackt.

"Also", töön ehre Stimm ut den Hörer, "se besöökt mi ja, miene Döchter, so is dat ja ni-hi-ch. Man Susanne as Bispill, de sett sik hen, drinkt en Tass Kaffee, kiekt mal up mien Terrass, wat ok allens in Ordnung is mit de Blomen un so. Denn kiekt se jümmers in mien Köhlschapp — un achteran fehlt de halve Kraam dor ut, un dat blots wiel se meent, ik sall dat nich mehr eten, vunwegen dat Verfalldatum. Un wenn se denn wedder weggahn is, denn fehlt mehrst ok noch mien Faatdook. Du weeßt doch, wat en Faatdook is? Du kannst doch noch Plattdüütsch. Natüürlich weeßt du, dat en Faatdook en Wischdook is so 'n Schötteldook, ni-hi-ch.... ja, un dat smitt se jümmers weg — vunwegen de Hygiene."

Handfeger, Schüffel un Faatdook

So vertellt Irmchen vun dit un dat un nu ok vun dat Faatdook. Un wenn ik dor över nadenk — mien Mudder harr ok jümmers ehr Faatdook. Dat wörr mehrst ut oll Wäschestücken rutsneden, ut utrangeert Ünnerbüxen, Ünnerhemden, Ünnerröcke. De Stoff müss so 'n beten suugfähig sien. Un allens, wat se afwischen wull, uns Mudder, dat wörr mit dit Dook reinwischt. Ok de Snuten vun uns Kinner, wenn wi uns inkleckert harrn. Dat Dook wörr to 'n Afwaschen nahmen, to 'n Disch reinwischen, för allens...

Mien Modder weer bannig stolt up sik, denn ehr Faatdook keem alle Woch in de Wäsch, alle Woch nehm se en rein Dook.

Ja, wenn ik dor nu so richtig över nadenk — denn maakt Susanne dat doch wohl richtig, wenn se dat Faatdook vun Irmchen wegsmieten deit.

19.9.10 Kartüffelarnt in ole Tied

12.9.10 Appels ut Noabers Tuun

Wenn de Sömmer sükk all so 'n bietji klüterich üm de Nöäs streek un de Doagen nich mehr bit noa Middennacht reichten, denn wee för uns Kinner de moiste Tied in d' Joahr.

Wi kunnen mit de Windvöägels achter us an över de Stoppels suusen — dat wee de reine Freud. De Haarstblöömen lüchten noch in alle Klören, de Vöägels seeten in groote Drufeln up de Pingeldroahten un mooken Schandoal — un us gröttst Pleesär ween de Frücht an de Bööm. Dör de Blöä lücht dat in rod un geel un bruun. Am moisten wee dat Tinkeln van de Früchten in Noabers Tuun.
Dat trukk us magisch an. In us eegen Tuun geev dat genuch Appels un Beern un Kaarsen un Pluum'n — wiers woll. Blossich — de Noabers Frücht, de harn so 'n eegen Schmoak. De kunns nargens anners finn'n. De schmooken so moi noa Uprägung un so fien noa futerich Uppassers, de man üm de Bööm joagen kunn, dat dat nur so stoof.

De beste Tied to arnten wee de Tied tüschen Dach un düster. Denn kunn Oma Spiekermann nich mehr so richtich wat sehn.
Ballhörich wee see ok. Dat wussen wi.
Bi Dach har see Oogen as een Hoabicht, denn seech see us all, wenner wi noch gannich över de Diekskant keeken. In d' Schummerdüster de see us blods mitkriegen, wenn uns van boaben ut de Büksentaasch 'n Appel ov en Beer up de Grund plumpsen dee — man denn mussen wi oaber Kattuun gäven un sehn, dat wi wächkeemen.

Bit eenes Doachs Harm Wuddelbuuk sien ‚Geheimwaffe' insett hett. Sien Unkel, de stunn bi de Tommis as Foahrer in Dennsten — van hüm har Harm Wuddelbuuk een Taschenlucht utleent. Unkel Fidi drüff dat joa jüüst nich weeten, dat he wat an sien Neffen utleent har.
Oaber dat schull woll good goahn.
Wat hevv ik sächt? Taschenlucht? Dat wee woll mehr een Lucht, woar see in d' Kriech Fleegers mit van d' Häven hoalt hevvt.

Wi seeten all een half Stünn'n in de Bööm, as Oma Spiekermann us spitzkrägen hett.
See kummt ansuust as so 'n Krei in Düstern — kikkt in dat Tommilucht, un ballert so mit de Kopp vöör de nächste Boom. In de eerste Moment hevvt wi doarcht, see wee dodblääven — oaber nä, dat is dor denn doch nich bi rutkoamen. See wee blods düchdich benaut in d' Kopp.
Oaber nochmoal in Schummerdüster achter uns antojoagen — dat hett see sükk upletzt denn doch verknäpen.

22.8.10 Dat lütte Wunner

Al as lütte Deern geevt dat för mi Wunner, de ik nich so recht begriepen kunn.
So en Wunner wörr, wenn mien Grootmoder reep: "Marita, mien Deern, bring man gau de Kantschüffelschool röver to Familie Siemsen!"
Jo, — dor kunn ik bannig goot heuren — in Draff bün ik to mien Grootmoder henlopen, nohm de grote Schöttel un sä vergneugt: "Dat will ik geern doon, Omi", — un denn suust ik röver to de annern Strootensiet, to Familie Siemsen.

Wat dat Besünnere, dat Wunner för mi weer? Dat will ik geern verkloren!
De Familie Siemsen harr vörn in't Huus en lütte Iesdeel un achtern in ehren Goorn, en Bisam-Tucht un veer Swien mit lütten Farken. De Deerten müchen för ehr Leven geern Kantüffelschool! Goot för mi, — denn ik mook an leevsten Ies eten.

To mien Freud dörvt ik denn de Deerten sülven fodern — un denn sä jümmer Herr or Fru Siemsen, no en Tiet, ganz fründlich un mit en lütten Smüüstern to mi: "Velen Dank ok, Marita, för de Kantüffelschool! Müchst du denn en Ies dorför?"
Klor, dat ik dat geern müch, — ik heff jo al heemlich dorop luert, dat se mi dat froogt!
Jo, — un dat weer nu dat Wunner för mi!
För en eenfache Kantüffelschool kreeg ik en Ies!
Dat kunn ik gor nich so recht begriepen!
Over ik funn dat ganz wunnerbor!

De Johanniskark

Lodz, Johanniskirche. Foto: Hubar/Wikimedia Commons

Mien Vader kwamm egentlik ut Lodz, fröher "Litzmannstadt". Egentlik war he in een lütje Dörp bi Lodz geboren. Awer immer, wenn he froogt wur, woher he kwam, segg he, ut Lodz. Nu gaff dat in Lodz de Johanniskark, vandaag het se een annern Naam. Van disse Kark vertellde mien Vader völ, he hett dor in Posaunenchor spölt, dor wurde he traut, usw.

Nu spukte de Kark in mien Kopp rum.
Ick frogg mien Vader, ob de Lutherkark in mien Heimatstadt so utseh as de Johanniskark, awer he meende, de harr een völ grötter Torn. All Karken waren immer lütjeder, wenn ick mien Vader fraag.

Dat war in de Adventstied. Mien Swager harr uns mit sien "Tempo" mitnohm. Wi wullen de Familie besöken, waar mien Vader narr sien Flüggt ut Polen unnerkomen war. Wi mutten daarto 'n por Kilometer över Land fahren. Elke Kark, de ick unnerwegends seeg, dach ick, war de Johanniskark. Ick froog mien Vader, awer he segg, dat se wied wech is. Unner "wied wech" kunn ick mi domaals kien Vörstellung maken.

Ers 'n paar Jahren later as groot Minske kwam ick narr Lodz. Ick söchte un fraag narr de Kark. Nu stunn ick vör se un war vernöchtert van hör Slichtheet.

Awer ick harr een Stück van mien Kindheid funnen.

Lodz, Piotrkowska-Straat. Bild: Brite/Wikimedia Commons

2.8.10 Utstüür

De Truhe

Fröher kregen Deerns ene Utstüür mit, wenn se heiraden. De Jungs kregen de Utbillen betahlt, de Deerns kregen en Utstüür.

Ik harr ok en Utstüür, man ik heff se sülm köfft. Ik harr enen Beruf, ik verdeen mien egen Geld, un so heff ik na un na köfft, wat mien Mudder meen, dat ik köpen sull. Ik harr an'n End Bettwäsche (12 Mal to betrecken), Frotteedöker, linnern Kökenhanddöker, Damast-Dischdöker, Damast-Servietten, Sülver-Bestecke, Rosenthal-Kaffee- un Eet-Service, Glääs un, un, un. Allens 12 maal! Tante Elfriede hett in all miene Wäsche mien Monogramm rinstickt. Richtig kunstvull, bannig dekorativ. Un se sä, dat se vele gode Gedanken för mi mit rinstickt harr.

De Servietten mit Monogramm

Uns Öllern harrn, as wi noch Babys weern, en Utstüür-Versekern för uns afslaten. As wi denn 18 Johr olt weern, dor weer in de Twischentiet Krieg un Währungsreform west, un wi kregen man graad noch so veel Geld, dat wi Bettwäsche för "een-mal-to'n-Betrecken" köpen kunnen.

Vele vun miene Fründinnen kregen to Konfirmation ene Truhe, en Utstüürtruhe — mal lütter, mal grötter. Dor keem denn allens rin, wat sik in'n Loop vun de Johren för de Utstüür ansammel. Paten un Grootöllern schenken to 'n Geburtsdag un Wiehnachten sülvern Besteckdele. Jungs kregen Geld för de Spoordoos, Deerns kregen Bestecke för de Truhe — so weer dat dormals.

Fiene Glöös, Besteckkassen — dat höör dorto

Mien Fründin Annita kreeg vun ehre Öllern — ok na un na — Keramik-Geschirr ut de Kunstgewerbestuuv. Ach, much ik dat geern lieden. Man dor weer mien Mudder nich för to hebben. "Nee, dat kööpt wi nich. Tassen mütt ut dünn Porzellan sien, nich ut so 'n dicken, plumpen Ton", hett se mi kloor maakt. Un ik weer en gode Dochter, ik dee, wat se wull. Un an 'n End harr se Recht. Ik heff mien Rosenthal-Porzellan hüüt jümmers noch — man Annita ehre Tassen kregen bi 't Bruken Risse un wörrn na korte Tiet recht schetterig utsehn. Se müß sik wat anners köpen.

Un denn Telse! Se harr so 'n netten Fründ. Un he wull ehr heiraden, un se wull dat ok so geern, man se kunn nich. Worüm nich? Se harr noch nich ehre 12 Frotteedöker vull.

16.5.10 De Möveneier-Jieper

Bild: Elfi Bock

Natüürlich seht se all ut, as wenn se "Emma" heet, de Möven. Christian Morgenstern hett dormit ja sooo Recht. Un natürlich sind se wunnerschöne Vagels, die Möven, lüchen witt in 't blage Meer, — elegante Fleger — as wörrn se danzen, so enen Mövenreigen! — Un ehr unverwesselbor Schriegen! De Minsch mag dat, orrer he kann 't nich utstahn. Ik mag dat.

Man noch veel lever — also an'n allerleevsten — mag ik Möveneier: De sünd för mi en Delikatesse. Mien Lievgericht! Ik bün mit Möveneier groot worrn. Uns Grootvadder harr ene Möveninsel — ik glööv, he harr de pacht'. Up disse Insel wörrn de Möveneier flietig afsammelt. De Eier wörrn verköfft, na 't Festland. Dat Afsammeln, dat schaadt de Möven würklich nich. Wenn een dor Bedenken hebben sull, denn müss he dat bi de Höhner ok hebben; denn dor maakt wi dat liek so, wi klaut ehr de Eier. Mien Grootvadder verstünn sik up Möven, he kunn dat kennen, wenn en Ei al anbröödt weer, he wüss, wenn dat an de Tiet weer, mit dat Afsammeln uptohöörn. Ik weer oft mit em up de Möveninsel. De Vagels weern denn jümmers fix upgereegt, se flagen deep över mi weg. Bang weer ik aver nich. Un an die Nester güng ik nich ran. Dat weer eenzig Grootvadder sein Saak.

Bild: Birgit Schoppe/Wikimedia Commons

Un nienich harr Grootvadder tolaten, dat "sien" Möven Schaden nehmen. He hett för se soorgt, he hett sik üm se kümmert.

Later, as ik nich mehr up de Insel leevt heff, kreeg ik elkeen Johr miene 30 bet 40 Möveneier. Ik harr Glück, mien leef Mann mag de nich, he seggt, de smeckt tranig, man he hett natürlich keen Ahnung. Ik kunn jedenfalls disse Delikatesse alleen geneten. — ¼ Stund kaken un denn kolt warrn laten. Hmmm...

Mien Vadder — he kenn den Möveneier-Jieper vun sien Dochter — schenk mi jümmers üm de Tiet en Buddel Pepermint-Likör. Möveneier liggt swor in'n Maag!

Later heff ik up Sylt in en Vagelschutz-Revier mienen leven Mann mal böös in Verlegenheit bröcht, as so en "Gröön" Minschen över Möven snacken dee un ik em an'n Sluss vertell, wo goot de Eier smeckt, wo geern ik de eet. He is binah in Ohnmacht fullen, un mien Mann harr Möh, mi vör de empörten Lüüd to retten.
Siet de Tiet nimmt he mi nicht mehr mit, wenn he "Gröön" Veranstalten besöcht.

9.5.10 Eune dumme Gaus

Döt Döneken hät us muin Pappe mol vor ganß langer Tuit vertellt. Domols fohr nau'ne Strotenbahn van Deppel no Hidd'sen. De was jümmer vull beset't, un muin Pappe satter met inne.

Twisken oll den annern Gästen satt eun Muierker in suin'n Arbeutstuig. Heu hadde Fuieromd un froijje seck, dat heu noh suinen schworen Muracken sitten un resten konne. Heu was rege met suinen Banknohber an kürn.

Up euner Haltestie steig nau'n junget Dämken in un wolle seck auk wall setten. Et was öbber keun Platz mahr dor, un keuner van den jüngeren Herrns bot her suin'n Platz an. Do worte et muiskenstill in'n Abteil, un et knistere förmlik vor Spannung. Wat kümmt niu?

Un dänn kamm, wo keuner an dacht hadde: De Muierker stond up un see galant, "Goht hür man sitten, eck kann wall stohn!" Doch dat dumme Luit leut seck vergebens bitten. Et see minächtig: "Danke sehr, aber ich setze mich nicht gerne auf einen angewärmten Platz!" Un seu hölt seck van den Muierker fern.

De Fahrgäste haulen den Ohm an. Seu wörn olle upper Suiten van'n Muierker un keiken dat Dämken affsinnig an. Keuner see wat. Wat kümmt niu? — Doch de Muierker was nich seo dumm, os seck dat hoffärge Luit villichte dacht hät.

Heu keik seck dat Genäpse an un see dann butt: "Man sachte! Niu suih man sümst teo, diu dumme Gaus, wo diu nau'n Platz finnen kannst. Eck wer' mui wegen dui wall nich'n Uisbuil unner'n Ees binnen!"

Do platze de anhaulne Luft in liuten Buifall hariut, un dat Dämken steig met'n rauten Kopp schwanke anner naichsten Haltestie wedder iut.

25.4.10 Walpurgis

Is de Walpurgisnacht vull Regen,
warrt dat en Johr mit veel Segen.

Denkt dor an, de Nacht to 'n 1. Mai is de Walpurgisnacht! Passt goot up! Krüder- un anner Hexen sünd denn ünnerwegens! De isländisch Vulkan-Asch kann Hexen nämlich nich an 't Flegen hinnern. Villicht, dat ji de sehen köönt, wenn se nachtens dörch de Luft suust. Un ik suus natüürlich mit.

Up den Bessensteel rieden is out — Surfen is in!

In 't verleden Johr lüüch de halve Maand up uns dal. De Nacht weer recht milde. Un gefullen hett se mi — as jümmers — wunnerbor. Man dat weer ok bannig anstrengend! Phhhhh!
Eerst de wiede Reis up den Bessen hen na den Blocksbarg. Ünnerwegens begegen mi de een orrer anner gode ole Bekannte. Wi repen uns Gröten to, tuschen Nieigkeiten ut un plegen Klöhn un Klatsch.
"Junker Satan warrt ok nich jünger, wat?"
"Ik glööv, he faarvt sik de Hoor!" Luut Kichern töön dörch de Nacht.
"Süht he nich mehr un mehr ut as...", also, ik weer al en beten wiet af, aver ik glööv, ik heff "Ralf Stegner!" verstahn.

Ach, wo heff ik de Nacht wedder genaten! Up den Brocken güng 't hooch her. Bet de Sünn övern Horizont keek, heff ik dörchhollen, heff danzt, lacht, sungen. Leider weer groot Gedrängel. Un dormank denn ok noch all de velen Geißböcke! Ik kunn gor nich all miene Kolleginnen begröten. Wi kemen eenfach nich to'nanner.
Mal sehen, wo dat dit Johr löppt.

Also, passt up, villicht, dat ji de sehen köönt, de Hexen, wenn se nachtens dörch de Luft suust.

18.4.10 Dat rode Füerwehrauto

Dat war to mien fievte Geburtsdag. In de Straat, de to uns School gung, war een Spölwarengeschäft. Tegen Knallblättchenpistolen ("Apalatschepistolen", sechten wi Kinners), Halter un Indianersmuck gaff dat ok Modellautos, so för de elektrisk Isenbahn. Un midden drin en rode Füerwehrauto, mit utreckbarer Ledder. Dit Füerwehrauto keek mi in't Oog, ick war verleevt daarin. So mook ick mien Vader madig, dat kost ok blot fiev Mark. Awer mien Vader see, he harr wat anners för mi. So gung wi an Namiddag op en Auktion, wo ick mit Vader immer mitgahn dee. He see, he wull een Vigeline för mi kopen, he hett se al sehn, daarup kunn ick lehren. He köffte dat moi Ding. Mien Dröm van de rode Fürwehrauto harr ick awer nich vergeten, ick see hum dat, aver he wull daarvan nix weten. Indes, Vigeline heff ick net lehrt, aver an dat rode Fürwehrauto denk ick noch vandaag.

25.3.10 As de eersten Flüchtlinge kömen...

Dat weer de 25. März 1945 un de erst warm Sünndag in't Johr. Wi Lütten vun't Jungvolk müssen vör'n Dörpskroog antreden un denn up'n Saal marscheern. Hier wörr hüüt de "Jugendweihe" för de Schoolafgänger fiert — Kumfirmatschoon weer to düss Tiet ut de Mood kamen.

Uns Stammführer hööl de Festreed vörn an't Pult, üm dat sik en groot Hakenkrüüzfahn spann. He harr den Gloven an den Endsieg un uns Führer noch nich upgeven. Nu wöör sik wiesen, dat de düütsch Jugend hart as Kruppstahl weer! De Krieg kunn noch wunnen warrn — as domols de Sövenjährige ünner Friedrich den Groten, meen he luuthals.
Aver dat nöhmen wi Jungs em in'n Stillen al nich mehr af — aver blots nix marken laten!

De Fronten rücken nämlich mit jeden Dag wieder in't Land un drücken de ersten Flüchtlingstrecks ut'n Osten al bet to uns na Sleswig-Holsteen rin. Wat dat mit sik bröch, wöör ik gewohr, as ik na de Fier wedder na Huus kööm.
Up uns Hoff stöh'n lütten Buewagen mit en provisorisch Dack — ut Argenfurt, Kreis Tilsit, weer up't Naamsschild to lesen.
Dicke Fedderbetten hüng över de Wäschelien in de Sünn, en fremd Peerd graas up'n Wischhoff un en ool Mudder mit'n erwassen Dochter un'n kriegsbeschädigt Söhn weern dorbi, ehr mitbröcht Saken in't Huus to dregen.
In een Stuuv un Kamer weer Platz maakt worrn — un se bleven denn fief Johren bi uns wahnen.

Aver ok deswegen heff ik düssen Sünndag nich vergeten: Avends möss ik dat lütt swatt Peerd na uns Weid rieden.
Gliek achtert Dörp göh dat in Galopp den Wischenweg hindal. Junge, dat möök Spaaß — wi passen wull vun de Grött her goot to'nanner, un ik föhl mi as'n Indianer up sien Mustang.

14.3.10 Dat Paradies

In miene norddütse Heimatstadt gaff dat en interessante Tun. He lagg tüsken ollen Linnenweverhusen und dat Lagerhuus van en Obst- un Gemüsehandlung. Dat Heel wes an de Straat, in de ock de Familie van mien Moder wohnde.
Ik sinn mi noch genau an de Aufschrift över dat Poort van de Lagerhall, up witte Grund. Nachts word se van en darover anbrende Lamp belücht.
En ut Backsteen bestahende Mür mit en inlaten Isenpoort grenzte de Tun narr Strat of. Up twee Pieler wesen twee Koppstück un sölen de Koppen van Adam un Eva vörstellen. De Tun het daarna Garten Eden.

Dat erweckte in enig Neeisgier, um dat man achter vörhalten Hand ruunde, dat Garten Eden ja Paradies bedütet. Solange ik mi erinnern kun, war dat iesdern Poort sluten. Nur heel Modige riskeern dat, över de hoog Mür to klautern. Later ben ik ok rinlung. Wall klauterte ik achtern över en hogen Höhnerwierschütt, mit en Rieg Stiekeldrahd boven up. Awer dat war, as de Tun upgeven war.

To de Tied, as ik noch in Grundschoololler war, lopen twee Hunnen achter de Poort. Aver se blaffen nur, tomal se uns Kinner kannden. Wenn man fründlich mit se spreek, kwamm se sogaar to donelk an de Poort. Ik glöv, wi Kinners nömt se Piff un Paff.
Mennigmal wesen Lü in dat Tun un ik wet noch, dat se unner en rod-witt striept Sünnschirm seten. Mien Vader see, dat se de beter Kreisen anhörden. Up en Serveerwagen stahn Drankkenbuddel un Glasen. Later kom ik dar achter, dat de Tun en benömt Froo hörde, de Naam weet ik vandag nich mehr.

In Sömmer hangen Tacken mit rode Appelde over de Mür, vun de harrn we Kinners gern prövt. En paar hel modige Jungs waagde dat un klauterde in Schuul van Dunkern over de Mür. Daarna vertellen se stolt daarover, denn de Appelde stammde ja ut de Paradies!

As de Tun noch hegt un propper war, stun en Dag de Poort open un Lü waren daren. Dat mut sich wohl um en Hochtiedsgesellskupp handelt harrn. Ok in de folgende Dagen war dat Grundstück togangig un ik bedrede dat mit mien Vader.
De Anlaag war ok heel moi un neben Rasen, Bömen, Blömen un Strucken warn ok en paar Steenfiguren daren, so wie in en Slöttpark. Dat Geheeme darbedte sück to erste Mal, aver dat unnerkriegte mi net.
Later wurde de Tun weer ofsloten un nur av un to hörde man en Reken arbeiden. Un wer later wur de ol Mür ofrieten un en neei boen. Dat het, dat de Eegner de Tun verkopd he.

In Tog van Olstadtsanierung, wie dat in de Siebziger so moi heet, word de dat Grundstück umto wesenden Boo ofrieten. Ok de Tun verswan un mokde en verbreden Straat Platz. De Garten Eden, dat Paradies war verloeren!

7.3.10 Langelns Hünengraff

Klick up to'n Vergröttern!

Wer in Langeln na't Vossmoor rutföhrt, warrt kort achter de Krückaubrüüch een selten schöön Hünengraff gewohr. Merrn in een ool Heidstück liggt hier linkerhand een "Archäologisch Denkmal", as dat up de amtlich Tofel an de Straat heet. Vör 3000 Johren in de Bronzetiet hebbt hier de Lüüd ehr Doden in Urnen bisett.

Een smallen Footweg dörch de vun Barkenbüsch friemaakt Heid bringt di up den Graffhügel, wo een knorrig Föhr ranwussen is. Vun hier baven hesst du een wieden Rundblick över dat ümliggen Ploogland un de grönen Veehweiden; na't Dörp to versparrt een Dannenholt de Sicht.

Dat Hünengraff vun Langeln. Klick up to'n Vergröttern!

Wenn dat ok man lütt Anbarg is, besliekt di meist so wat wie'n "Gipfelgeföhl". Sließlich hesst du hier 3000 Johr Geschicht ünner de Fööt. Vun de Hööch her stellst du as Holsteener jo nich so groot Anspröök.

De Weg na ünnen up de anner Siet is breder un schier, denn hier rüüscht winterdaags de Langelner Kinner — wenn denn de Snee mol liggen blifft. In düssen Winter woor mächtig rodelt!

7.2.10 Glaser, Picker, Murmel

Truurfier in de Aegidienkirch. Mannslüüd in düüster Tüüg stünnen üm den Sarg. All harrn enen witten Schlips üm un witte Handschen an. Se leggten drei Rosen up den Sarg.
Un denn güng en junge Fru na vörn. Se leggte ganz still, ganz liesen enen schönen Glaser up den Sarg. Ik weer ganz anröögt, as ik dit sehg; denn de verstorven olle Herr harr oft un oft bi ehr in ehren Speeltüüg-Laden enen orrer twee Glaser köfft. He hett de jümmers sorgsam, mit Bedacht utwählt, un se — disse junge Fru — hett em jümmers vull Leev un Gedüür bedeent un beraden.

Glaser. Klick op to'n Vergröttern!

As ik later mal över dit Beleven vertell, dor geev dat en groten Snack. Dat Wort "Glaser" as Naam för runde Kugeln ut Glas, dat kennen miene Tohörer nich. Ene bannig energische Daam sä, för se weer en "Glaser" en Handwarker, de mit Glas to doon harr.
Se hett ja Recht. Man bi uns Tohuus hebbt wi to Kugeln ut Ton orrer Iesen eenfach "Kugeln" seggt. Wi Kinner sään as Bispill: "Wüllt wi Kugeln spelen?" Aver to Kugeln ut Glas sään wi "Glaser". De harrn wi besünners geern. Se weern heel begehrt. Un ik mag de bunten Glaser hüüt jümmers noch.

En anner Fru weer an 't Överleggen: "Hm, denn is wohl en Glaser ene grote Glasmurmel?" Also wenn ene Murmel ene Kugel is — de mancherorts ok Marmel nöömt warrt un in Lübeck "Picker" heet (wobi de Picker jümmers ene Tonkugel is) —, also, denn is en Glaser ene Murmel ut Glas, also ene Glasmurmel.

Man blots, mi dücht, dat Wort "Murmel" is ok en recht komischen Naam för ene Kugel.

7.2.10 Kalekuunschen

Marianne fraag: "Seggt mal, weet ji denn noch, wat Kalekuunschen sünd?" "Hm? — Villicht Puten?" Ja — ehre Oma ut Lemkendörp up Fehmarn hett jümmers vun "Kalekuunschen" snackt, wenn se Puten meen. Un Marianne harr as lütt Deern Bang vör de groten Vagels.

Ik heff nu mal keken, wat Otto Mensing in sien Schleswig-Holstein Wörterbook dor över schrifft. Ünner "Kuun" steiht:

Ut Kuun, orrer Kuner is de "Kuunsche Hahn" entstahn. Up Fehmarn un in Dithmarschen sä man denn blots noch Kuunsch orrer ok Kuunsche. Up Fehmarn sä man aver ok "Kalekuut" to den Puter orrer Truthahn.

Sprichwörter:

Se kreeg en Kopp as en Kuunschen Hahn (ut Flensburg)
Se smeet den Kopp, as de Kalekuut kullert
He is in't Rad (so giftig) as 'n Kalekuut.
He smitt sik in de Boss, as 'n Kalekuut.
He kreeg 'n Kopp, as 'n Kalekuut.
"Tööv, Kanalje, wi sünd noch nich ut'nanner", sä de Kaelkuut to'n Regenworm, as he em üm den Snavel spaddel.
"Krieg den Kuunhahn in den Putt un kaak mi frische Kuunhahn-Supp."
"En oll Kuun" bedüüdt in Dithmarschen = en hässlich unangenehm Wiev.
"Gah hen un stopp de Kuunsch de Strümp, denn hest du wat to doon" bedüüdt "ik will nich".